Türk tarixçiliyinin ən tanınmış simalarından biri olan İlbər Ortaylı yalnız Osmanlı və Avropa tarixi üzrə deyil, həm də türk dünyasının gələcəyi haqqında düşüncələri ilə diqqət çəkirdi. Onun fikrincə, “türk dünyası” anlayışı romantik şüarlardan çox, real siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlıq üzərində qurulmalı olan bir layihədir.
Asayis.az xəbər verir ki, bu sözləri Sürixdə yaşayan azərbaycanlı jurnalist Elbəyi Həsənli bu gün dünyasını dəyişən məşhur türk tarixçi alimi İlbər Ortaylı haqda qeyd edib.
“Ortaylı xüsusilə Azərbaycanla Türkiyə münasibətlərini türk dünyasının əsas sütunlarından biri hesab edirdi. Onun fikrincə, Qafqazın geopolitikasını və regionun tarixini anlamaq üçün Azərbaycanın rolu həlledicidir.
Tarixçinin tez-tez xatırladılan fikirlərindən biri belə idi: “Azərbaycan Qafqazın açar ölkəsidir. Bu regionu anlamadan nə Qafqazı, nə də Yaxın Şərqi anlamaq mümkündür”.
Ortaylı hesab edirdi ki, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında münasibətlər sırf diplomatik və ya siyasi əməkdaşlıqdan daha dərin məna daşıyır: “Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər klassik dövlət münasibətləri deyil; bu, tarix və mədəniyyətin yaratdığı xüsusi bir yaxınlıqdır”.
Tarixçi türk dünyası haqqında danışarkən emosional şüarların kifayət etmədiyini də vurğulayırdı: “Türk dünyası romantik şüarlarla deyil, güclü dövlətlər və institutlarla qurulur”.
Onun fikrincə, türk xalqları arasında ortaq tarix və dil mühüm amillərdir, lakin bu potensialın real gücə çevrilməsi üçün iqtisadi və mədəni inteqrasiya vacibdir: “Türk xalqlarını birləşdirən ən böyük amil ortaq tarixdir, amma bu tarixdən gələcək qurmaq üçün ciddi dövlət siyasəti lazımdır”.
Ortaylı həmçinin Azərbaycanın müstəqilliyinin və güclənməsinin türk dünyası üçün strateji əhəmiyyət daşıdığını qeyd edirdi: “Azərbaycanın güclü olması yalnız Qafqaz üçün deyil, bütün türk dünyası üçün mühüm məsələdir”.
Bu baxımdan İlbər Ortaylının baxışı realist və strateji xarakter daşıyırdı. O, türk dünyasının potensialını yüksək qiymətləndirsə də, bu potensialın yalnız uzunmüddətli əməkdaşlıq və güclü institutlar vasitəsilə reallaşa biləcəyini düşünürdü.
Bu gün türk dövlətləri arasında siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq genişləndikcə, Ortaylının illər əvvəl səsləndirdiyi fikirlərin daha aktual səsləndiyini demək mümkündür.
Allah rəhmət eləsin”, - o bildirib.